Apabila pembandaran semakin pesat di peringkat global, bandar semakin berada di barisan hadapan dalam cabaran dan peluang alam sekitar. Di Malaysia, di mana lebih 75% penduduk tinggal di kawasan bandar, keperluan untuk pembangunan bandar yang mampan tidak pernah lebih mendesak. Konsep bandar lestari merangkumi pelbagai strategi yang bertujuan untuk mewujudkan persekitaran bandar yang bukan sahaja boleh didiami tetapi juga bertanggungjawab terhadap alam sekitar dan berdaya maju dari segi ekonomi. Artikel ini meneroka perjalanan Malaysia ke arah pembangunan bandar yang mampan, menonjolkan inisiatif utama, cabaran dan peluang untuk masa depan yang lebih hijau.
Memahami Pembangunan Bandar Mampan
Pembangunan bandar mampan merujuk kepada mereka bentuk dan mengurus bandar dengan cara yang memenuhi keperluan masa kini tanpa menjejaskan keupayaan generasi akan datang untuk memenuhi keperluan mereka sendiri. Ini melibatkan penyepaduan pertimbangan sosial, ekonomi dan alam sekitar ke dalam perancangan dan pembangunan bandar. Prinsip utama bandar lestari termasuk:
- Perlindungan Alam Sekitar: Meminimumkan jejak ekologi dengan memulihara sumber semula jadi, mengurangkan pencemaran, dan menggalakkan biodiversiti.
- Ekuiti Sosial: Memastikan semua penduduk mempunyai akses kepada perkhidmatan penting, rumah mampu milik, dan peluang untuk penyertaan dalam persekitaran bandar.
- Daya Maju Ekonomi: Menyokong pertumbuhan ekonomi melalui amalan mampan yang mewujudkan pekerjaan dan mempromosikan perniagaan tempatan.
Landskap Bandar Malaysia
Landskap bandar Malaysia dicirikan oleh pertumbuhan pesat, dengan bandar seperti Kuala Lumpur, Pulau Pinang dan Johor Bahru mengalami peningkatan populasi yang ketara. Pembandaran ini memberikan peluang dan cabaran untuk pembangunan mampan. Walaupun bandar adalah enjin pertumbuhan ekonomi, mereka juga menghadapi isu seperti kesesakan lalu lintas, pencemaran, pengurusan sisa dan ketidaksamaan sosial.
Inisiatif Utama dalam Pembangunan Bandar Mampan
Kerajaan Malaysia telah mengiktiraf kepentingan pembangunan bandar yang mampan dan telah memulakan beberapa dasar dan program yang bertujuan untuk mewujudkan bandar yang lebih hijau:
- Dasar Perbandaran Negara (DPN): Dilancarkan pada 2006, DPN menyediakan rangka kerja untuk pembangunan bandar mampan di Malaysia. Ia menekankan keperluan untuk perancangan bersepadu, penyertaan komuniti, dan kelestarian alam sekitar di kawasan bandar.
- Rangka Kerja Bandar Karbon Rendah (LCCF) Kerajaan Persekutuan: Inisiatif ini bertujuan untuk membimbing bandar dalam mengurangkan pelepasan gas rumah hijau dan peralihan ke arah pembangunan rendah karbon. LCCF menyediakan peta jalan untuk majlis perbandaran melaksanakan amalan mampan dalam perancangan bandar, pengangkutan dan penggunaan tenaga.
- Inisiatif Bandar Pintar: Pelbagai bandar di Malaysia menerima teknologi pintar untuk meningkatkan kehidupan bandar. Projek bandar pintar memberi tumpuan kepada meningkatkan kecekapan perkhidmatan awam, mengurangkan penggunaan tenaga dan meningkatkan kualiti hidup penduduk. Sebagai contoh, Kuala Lumpur telah melaksanakan sistem pengurusan trafik pintar untuk mengurangkan kesesakan dan meningkatkan kualiti udara.
- Pembangunan Pengangkutan Awam: Perluasan rangkaian pengangkutan awam adalah aspek penting dalam pembangunan bandar yang mampan. Sistem Transit Aliran Massa (MRT) dan Transit Aliran Ringan (LRT) Malaysia bertujuan mengurangkan pergantungan kepada kenderaan persendirian, sekali gus mengurangkan kesesakan lalu lintas dan mengurangkan pelepasan. Projek-projek ini bukan sahaja meningkatkan mobiliti tetapi juga menggalakkan peralihan ke arah mod pengangkutan yang lebih mampan.
- Inisiatif Bangunan Hijau: Kerajaan Malaysia telah memperkenalkan pelbagai insentif untuk menggalakkan amalan bangunan hijau. Indeks Bangunan Hijau (GBI) menggalakkan pemaju mengguna pakai reka bentuk dan kaedah pembinaan mesra alam, yang membawa kepada bangunan yang cekap tenaga dan mampan. Inisiatif ini menyumbang kepada mengurangkan kesan karbon keseluruhan pembangunan bandar.
Cabaran kepada Pembangunan Bandar Mampan
Di sebalik kemajuan yang dicapai, Malaysia menghadapi beberapa cabaran dalam usaha mencapai pembangunan bandar yang mampan:
- Pembandaran Rapid: Kepesatan pembandaran selalunya mengatasi keupayaan kerajaan tempatan untuk merancang dan melaksanakan amalan mampan. Apabila bandar berkembang, isu seperti konflik guna tanah, infrastruktur yang tidak mencukupi dan kemerosotan alam sekitar menjadi semakin ketara.
- Pembiayaan dan Pelaburan: Sumber kewangan yang terhad boleh menghalang pelaksanaan projek bandar yang mampan. Walaupun inisiatif kerajaan wujud, mendapatkan pelaburan sektor swasta dan pembiayaan untuk pembangunan mampan kekal sebagai cabaran.
- Kesedaran dan Penglibatan Awam: Meningkatkan kesedaran orang ramai tentang isu kemampanan adalah penting untuk memupuk penyertaan masyarakat dalam pembangunan bandar. Melibatkan penduduk dalam proses membuat keputusan boleh membawa kepada penyelesaian yang lebih inklusif dan berkesan.
- Kesan Perubahan Iklim: Malaysia terdedah kepada perubahan iklim, dengan peningkatan paras laut, peningkatan hujan, dan kejadian cuaca ekstrem yang menimbulkan risiko kepada kawasan bandar. Menangani kesan ini memerlukan perancangan dan pelaburan proaktif dalam infrastruktur berdaya tahan iklim.
Peluang untuk Masa Depan Lebih Hijau
Walaupun menghadapi cabaran, terdapat peluang besar bagi Malaysia untuk meningkatkan usaha pembangunan bandar yang mampan:
- Memperkukuh Perkongsian Awam-Swasta: Kerjasama antara agensi kerajaan, syarikat swasta dan pertubuhan bukan kerajaan boleh memacu inovasi dan pelaburan dalam projek bandar yang mampan. Perkongsian awam-swasta boleh memudahkan perkongsian sumber, pengetahuan dan kepakaran.
- Mempromosikan Inisiatif Diterajui Komuniti: Menyokong gerakan akar umbi dan inisiatif yang diterajui komuniti boleh memperkasakan rakyat untuk mengambil peranan aktif dalam membentuk persekitaran bandar mereka. Program yang menggalakkan penglibatan tempatan dalam usaha kemampanan di Malaysia boleh membawa kepada penyelesaian yang lebih berkesan dan relevan dari segi budaya.
- Memanfaatkan Teknologi: Penyepaduan teknologi dalam perancangan dan pengurusan bandar boleh meningkatkan kecekapan dan kemampanan. Penyelesaian bandar pintar, seperti analisis data dan IoT (Internet of Things), boleh membantu bandar memantau dan mengoptimumkan penggunaan sumber, meningkatkan perkhidmatan awam dan meningkatkan kualiti hidup keseluruhan.
- Mempertingkatkan Ruang Hijau: Melabur di taman, bumbung hijau dan hutan bandar boleh meningkatkan kualiti udara, mengurangkan haba dan menyediakan ruang rekreasi untuk penduduk. Mempertingkatkan ruang hijau menyumbang kepada biodiversiti dan menggalakkan kesejahteraan mental, menjadikan bandar lebih sesuai untuk didiami.
- Mengintegrasikan Ketahanan Iklim ke dalam Perancangan: Menggabungkan daya tahan iklim ke dalam proses perancangan bandar boleh membantu bandar menyesuaikan diri dengan kesan perubahan iklim. Strategi seperti pengurusan banjir, sistem perparitan lestari dan reka bentuk penyesuaian iklim boleh meningkatkan daya tahan kawasan bandar.
Kesimpulan
Perjalanan Malaysia ke arah pembangunan bandar yang mampan adalah bukti komitmennya untuk mewujudkan bandar yang boleh didiami, berdaya tahan dan bertanggungjawab terhadap alam sekitar. Walaupun cabaran masih kekal, inisiatif kerajaan, digabungkan dengan penglibatan komuniti dan inovasi teknologi, menyediakan asas yang kukuh untuk membina masa depan yang lebih hijau. Ketika Malaysia terus membangunkan landskap bandarnya, mengutamakan kemampanan adalah penting untuk memastikan kesejahteraan rakyatnya dan menjaga alam sekitar untuk generasi akan datang. Menerima prinsip bandar mampan bukan sahaja akan meningkatkan kualiti hidup rakyat Malaysia tetapi juga menyumbang kepada usaha global dalam memerangi cabaran mendesak pembandaran dan perubahan iklim.